بي‌شك اگر خود شاملو زنده بود و می‌فهمید که قرار است بیوگرافی از او بنویسم، همچون همیشه می‌خروشید که: «آثار من، خود اتو‌بيوگرافي کاملی است. من خود به این حقیقت معتقدم که شعر، برداشت‌هایی از زندگی نیست؛ بلكه یک سره خود زندگی است». اما چاره‌ای نیست، حداقل باید آن قدر گفت که در 21 آذر 1304 به دنیا آمد و در دوم مرداد 1379 از دنیا رفت.
اما اینکه در کودکی با پدرش از این شهر به آن شهر رفت، چقدر تحصیل کرد، ازدواج کرد و ... هیچکدام ربطی به ما ندارد. آخر شاملو را که در این اتفاقات ساده و روزمره نشناختیم، شاملو را در شعرش باید شناخت.
در مورد او باید گفت که:
شاملو شاعر، نویسنده، روزنامه نگار، مترجم و محققی است که یک تنه تبدیل به کارگاهي فعال در حیطه‌ی کتابت شد. از او شخصیتی بی‌مانند ساخت و او را حداقل در قرن بیستم به تنها اسوه‌ای تبدیل کرد که با درآمد حاصل از فروش نوشته‌هایش -و البته با کمک آیدا- و بدون آب باريكه بازنشستگی، توانست به سطحی از زندگی به اصطلاح مرتب دست یابد.
آن چه موفقیت حرفه ای و مادی او را به کمال می‌رساند تداوم روحیه‌ی سرکش سی سالگی در هفتاد سالگی بود. قلندری بود که ضرورت سن او را مجبور به غلاف کردن نساخت، خیلی مهم است که آدم همچون شهروندان ارشد از نوع متعارف رفتار و زندگی کند، اما همچنان نافرمان و گردن کلفت باقی بماند.
شاملو فرصت یافت پا به سن شود، طعم شیرین احترام جامعه به شاعری سپید موی را بچشد، در دفاع از عنوان ملك‌الشعرايي زبان فارسی با مدعیان نبرد کند، پرآوازه و پرآوازه‌تر شود، نیش بزند، اتهاماتی زهرآگين بشنود، اشتباهاتی قابل اجتناب مرتکب شود، برخی مطالب نالازم بنویسد و تجربیاتی کسب کند، که اگرچه همه‌ی آنها خوشایند نبود، بخشی ناگزیر از فعالیت اجتماعی مردی بود که پس از 5 دهه نوشتن، تن به بازنشستگی نمی‌داد و بودن و داشتن را عمل تلقی می‌کرد.
البته شاملو تا آخر عمر زیر فشار خوانندگان بود، تا به عنوان وجدان آگاه جامعه و جهان، شعر سیاسی- اجتماعی بگوید، مردم انگار دیگر قضیه الهام را زیاد جدی نمی‌گرفتند؛ مدام حرف از وظیفه بود.
گرچه اصلا دوست ندارم وارد بیوگرافی شخصی شاملو شوم، اما هرگز نمی‌توان از شاملو حرف زد و در مورد «آیدا سركيسيان» به عنوان همسر، مادر، منشی و پرستاری که تر و خشكش می‌کرد و حضورش در زندگی او، بي‌شك چنان سایه‌ی همایونی به عمر شاعر انداخته که بدون او هرگز چنین نمی‌شد و شاید اصلا شاملو، شاملو نمی‌شد.
شاملو از شاعران کمیابی بود که برای زوجه قانونی خویش شعر عاشقانه گفته‌اند. شعر عاشقانه شاملو نه گله و التماس و از موضع ضعف است، که وصف تجربیاتی عاطفی است از معاشرت با انسانی دارای هویت در روزگاری مشخص، و آن هم از موضع قدرت.
در کل روحیه‌ای به شدت حق به جانب داشت و حس می‌کرد همیشه و همه جا باید از دیگران سبقت بگیرد. همیشه عادت به مخالفت داشت، با همه کس و همه چیز؛ شاید به این ضرب‌المثل عربی عمل می‌کرد که می‌گوید: «مخالفت کن، تا مشهور شوی».
در عین حال که طبیعی می‌دید که همه با دقت به حرف‌هایش گوش کنند، انتظار داشت شنونده‌ها نه اعتراضی کنند و نه حتی سئوالی.
به عنوان روشنفکری شکاک، پیش از اینکه مرتد باشد، متمرد بود؛ که ایستادن در مقابل زورمندان را در هر حالتی وظیفه‌ی خود می‌دانست. با وجود این‌که برای مسیح و مصايبش شعر گفته، بي‌شك اگر در کشوری مسیحی مذهب زندگی می‌کرد، بر او هم می‌تازید.
در سال 1354 مجموعه‌ای از غزلیات حافظ را با مقدمه‌ای جنجالی به چاپ رساند، مقدمه‌ای که از نیمه دهه‌ی 60 حذف و ممنوع شد و او مزد چندانی از ترتیب ابیات، اصلاح کلمات و نقطه‌گذاری دیوان حافظ که البته به نظر خودش بود و الحق نام زیبایی برای آن انتخاب کرده بود -حافظ شیراز به روایت احمد شاملو- نبرد، گرچه خود او در همان مقدمه نوشت: «سال‌ها به حافظ پرداختن، خود مزد خویش است؛ حتی اگر هیچ نتیجه دیگری از آن حاصل نیاید».
در بحبوحه دهه 60 در سخنرانی خود در جمع ایرانیان مقیم امريكا به فردوسی و اسطوره‌ها و موسیقی سنتی تاخت و موج بسیاری از انتقادات را با خود همراه کرد؛ تا حدی که وزیر وقت ارشاد در دفاعیه خود از استیضاح جمعی از نمایندگان مجلس به آن بحث شاملو اشاره کرد و گفت: «در دفاع از ارزش‌های ملی با فردی بی‌سواد مقابله کرده‌ام».
نوارهایش شامل شعرهای حافظ، مولوی، خیام، نیما و لورکا بسیار با ارزش بوده و توجه شنوندگان بسیاری را، که همه آنها شعر خوان نبودند، جلب می‌کرد؛ به خصوص در خواندن شعرهای خودش، آنچه با صدای بم و لحن غریبش شنیده می‌شد، در حکم سرایشی دوباره بود.
چند باری هم دست به روزنامه‌نگاری زد، آخرین کار روزنامه‌نگاری‌اش هم انتشار 36 شماره هفته‌نامه «کتاب جمعه» است. کتاب جمعه، هفته نامه سیاست و هنر؛ اگر نگوییم پربارترین، بي‌شك از پربار‌ترین هفته نامه‌های بعد از انقلاب بود که از پنجشنبه 4 مرداد ماه 1358 تا ا خرداد ماه 1359 منتشر و بعد به علت همخوان نبودن با قانون مطبوعات مصوب تعطیل شد.
عده‌ای از اوایل دهه‌ی 50 به دنبال رقیبی برای شعر شاملو می‌گشتند و قرعه به نام «سهراب سپهری» افتاد و ستایش‌های پوشالی شروع شد. شماره‌ی قطعات قابل توجه در آثار غیر اجتماعی و سراسر عاطفه و عرفان پیش پا افتاده‌ی سهراب سپهری زیاد نبود و آن ستایش‌ها و میدان دادن‌ها زیاده روی به نظر می‌رسید. به این نکته هم باید توجه کرد که در بین این خیل هوچی‌گر و آب به آسیاب سپهری ریزنده شاعرانی بودند که هرگز قادر به رقابت با شاملو نبودند، اما اگر کسی مانند سپهري در صدر می‌نشست، آنها هم چندین پله بالاتر آمده و هم‌تراز شخص اول می‌شدند، و شاید روزی ملك‌الشعرا. شاملو در شعر از ابلاغ پیام مستقیم به جانب تصویرسازی می‌رفت، اما در حیطه نثر تقریبا درباره‌ی هر موضوعی صریح و گزنده نظر می‌داد. معمولا در بیان آنچه به نظرش مهم می‌رسید شجاع بود و از مخالفت احتمالی یا حتمی خواننده یا شنونده پروایی نداشت.
او جهت آینده را تشخیص داد و سلیقه بخشی از جامعه را از استیلای وزن و قافیه رهاند و می‌توان گفت که با کمک به مدرن کردن شعر، به کل جامعه کمک کرد اندکی از وسواس بیمارگونه به شعر و شاعری برهند.
او بنیان‌گذار و بزرگترین شاعر سبک سپید است، سبکی منشعب شده از شعر نیمایی، که وزن ظاهری از آن حذف و در واقع وزن درونی آن سرشار شده است. بعد از او هیچکدام از رهروانش نتوانستند چیزی حتی هم‌تراز اشعار او بیافرینند، شاید چون دایره‌ی واژگانی عظیمی همچون شاملو نداشتند.
در پایان باید گفت: همه‌ی نوشته‌هایش فناناپذير نیست، اما به احتمال زیاد برخی شعرهایش به عنوان گل سر سبد ادبیات ایران ماندگار خواهد شد.